تستِ ناسازگاری Rh و بیلیروبین — ارشد روانشناسی ۱۴۰۵
چرا بیلیروبین جواب است، نه فنیلآلانین یا گالاکتوز؟ حلِ گامبهگامِ تستِ ۶۲ ارشد روانشناسی ۱۴۰۵ با تله و راهِ یادسپاری.
فهرستِ این مقاله
جوابِ تستِ ۶۲ ارشد روانشناسی ۱۴۰۵ دربارهی ناسازگاری Rh والدین چیست؟
کلیدِ سنجش گزینهی ۲ (بیلیروبین) است و درست است. در ناسازگاری Rh، پادتنهای مادر گلبولهای قرمزِ نوزاد را تخریب میکنند و بیلیروبین آزاد میشود. کبدِ نوزاد هنوز نمیتواند این مقدار را دفع کند، پس بیلیروبین در بافتِ مغز، بهویژه هستههای قاعدهای، رسوب میکند (کِرنیکتروس) و میتواند به آسیبِ عصبی و ناتوانیِ هوشی برسد. سه گزینهی دیگر هم با ناتوانیِ هوشی ارتباط دارند، ولی علتشان اختلالهای متابولیکِ ارثی است، نه ناسازگاری Rh.
#متنِ تستِ ۶۲ درسِ آسیب و کودک، ارشد ۱۴۰۵ چیست؟
در اثر ناسازگاری RH والدین، در سیستم عصبی مرکزی نوزاد، کدام مورد تجمیع یافته و باعث عقبماندگی ذهنی او میشود؟
کنکور ارشد روانشناسی، وزارت علوم، ۱۴۰۵، درس آسیب و کودک، سؤال ۶۲. کلیدِ سنجش: گزینهی ۲.
- تیروزین
- بیلیروبین
- گالاکتوز
- فنیلآلانین
در یک نگاه
- کلیدِ سنجش گزینهی ۲ است و سؤال از نظرِ علمی سالم است.
- در ناسازگاری Rh، پادتنِ مادر گلبولهای قرمزِ نوزاد را میشکند و بیلیروبین بالا میرود.
- بیلیروبینِ رسوبکرده در هستههای قاعدهایِ مغز کِرنیکتروس نام دارد و میتواند به ناتوانیِ هوشی برسد.
- تیروزین، گالاکتوز و فنیلآلانین به اختلالهای متابولیکِ ارثی مربوطاند، نه به ناسازگاری خونی.
- تلهی سؤال فنیلآلانین است، چون معروفترین مادهای است که در مغز انباشته میشود و ذهن را آسیب میزند.
#کلیدِ سنجش درست است؟
| کلیدِ سنجش | حکمِ سایدیا |
|---|---|
| گزینهی ۲ (بیلیروبین) | سالم؛ کلید درست است |
#ناسازگاری Rh چطور به مغزِ نوزاد آسیب میزند؟
دو اصطلاحِ کلیدی
- ناسازگاری RhRh incompatibility
- ناسازگاری Rh وضعیتی است که در آن مادر Rh منفی است و جنین Rh مثبت، و بدنِ مادر بر ضدِ گلبولهای قرمزِ جنین پادتن میسازد.
- کِرنیکتروسKernicterus
- کِرنیکتروس آسیبِ مغزی ناشی از رسوبِ بیلیروبینِ بسیار بالا در هستههای قاعدهای و بخشهای دیگرِ مغزِ نوزاد است.
بیلیروبین «زبالهی» گلبولهای قرمز است. هر گلبولِ قرمز که میشکند، مادهی رنگیِ هموگلوبینش تجزیه میشود و بیلیروبینِ زردرنگ باقی میماند. کبد این زباله را جمع میکند و برای دفع آمادهاش میکند.
کبدِ بزرگسال در این کار ماهر است. کبدِ نوزاد هنوز نارس است و آنزیمهایش کامل کار نمیکنند.
کبد را مثلِ ظرفشوییِ یک رستورانِ کوچک تصور کن. اگر روزی صد میز ظرفِ کثیف یکجا برسد، ظرفها روی هم تلنبار میشوند و سرریز میکنند. در ناسازگاری Rh هم پادتنهای مادر ناگهان تعدادِ زیادی گلبول را میشکنند و کبدِ نوزاد به دفعِ بیلیروبین نمیرسد.
بیلیروبینِ اضافه به خون میریزد و از آنجا میتواند وارد مغز شود. پیامدهایش میتواند شامل ناتوانیِ هوشی، کمشنوایی و اختلالِ حرکتی باشد. صورتِ سؤال از عبارتِ «عقبماندگی ذهنی» استفاده کرده؛ اصطلاحِ امروزیِ DSM-5 «ناتوانیِ هوشی» است.
#این تست را چطور حل کنیم؟
حلِ قدمبهقدم
چهار قدم که در هر تستِ مشابه هم جواب میدهد.
- کلمهی Rh را ببین
Rh یک ویژگیِ گلبولهای قرمز است، پس ذهنت باید به سمتِ خون برود، نه ژن و آنزیم.
- بپرس: چه چیزی جمع میشود؟
«تجمیع یافته» یعنی مادهای که دفع نشده و جایی انباشته شده است. پس دنبالِ یک فراوردهی زائد بگرد.
- به منبعِ آن ماده فکر کن
وقتی گلبولِ قرمز میشکند، فراوردهی زائدِ اصلی بیلیروبین است.
- گزینههای دیگر را با قاعدهی «مادّهی غذایی» کنار بگذار
تیروزین، گالاکتوز و فنیلآلانین از خوراک میآیند و مشکلشان در آنزیمهای ارثی است. هیچکدام محصولِ شکستنِ گلبول قرمز نیستند.
#چرا گزینههای دیگر غلطاند؟
| گزینه | درست/نادرست | دلیل |
|---|---|---|
| ۱) تیروزین | نادرست | انباشتِ تیروزین به اختلالِ متابولیکِ ارثیِ دیگری (تیروزینمی) مربوط است و ربطی به خون و ناسازگاری Rh ندارد. |
| ۲) بیلیروبین | درست | فراوردهی تجزیهی هموگلوبین است و در ناسازگاری Rh به دلیلِ شکستنِ گلبولها بالا میرود و در مغزِ نوزاد رسوب میکند. |
| ۳) گالاکتوز | نادرست | گالاکتوزمی از کمبودِ یک آنزیمِ ارثی میآید. گالاکتوز از قندِ شیر میآید و ربطی به شکستنِ گلبول ندارد. |
| ۴) فنیلآلانین | نادرست | فنیلکتونوری هم باعث ناتوانیِ هوشی میشود، برای همین جذاب است، ولی علتش کمبودِ آنزیمِ ارثی است و ناسازگاری Rh نقشی ندارد. |
#یک تستِ مشابه برای تمرین
این تست تألیفیِ سایدیاست، نه سؤالِ کنکور.
کدام گزینه مسیرِ رسیدنِ آسیب به مغز در ناسازگاری Rh را بهدرستی نشان میدهد؟
- پادتنِ مادر ← تخریبِ گلبولهای قرمزِ نوزاد ← بالا رفتنِ بیلیروبین ← رسوب در مغز
- پادتنِ مادر ← اختلال در تبدیلِ گالاکتوز ← انباشتِ گالاکتوز ← آسیبِ مغز
- کمبودِ آنزیمِ ارثی ← انباشتِ فنیلآلانین ← بالا رفتنِ بیلیروبین
- تخریبِ گلبولهای قرمزِ مادر ← ورودِ بیلیروبین به شیر ← آسیبِ مغزِ نوزاد
پرسشهای متداول
جوابِ تستِ تمرینیِ این مقاله چیست؟
گزینهی ۱. در ناسازگاری Rh پادتنِ مادر گلبولهای قرمزِ نوزاد را تخریب میکند، بیلیروبین بالا میرود و در مغز رسوب میکند. گزینهی ۲ گالاکتوز را بیدلیل وارد ماجرا میکند، گزینهی ۳ مسیر را وارونه چیده و گزینهی ۴ از گلبولهای مادر شروع میکند، نه نوزاد.
ناسازگاری Rh چه زمانی مطرح میشود؟
زمانی که مادر Rh منفی است و جنین Rh مثبت. در این حالت بدنِ مادر میتواند بر ضدِ گلبولهای قرمزِ جنین پادتن بسازد.
چرا فنیلآلانین جواب این تست نیست؟
فنیلآلانین در فنیلکتونوری انباشته میشود و آن بیماری از کمبودِ آنزیمِ ارثی میآید. سؤال از ناسازگاری Rh پرسیده که یک مشکلِ خونی و ایمنی است.
کِرنیکتروس چیست؟
کِرنیکتروس آسیبِ مغزی ناشی از رسوبِ بیلیروبینِ بسیار بالا در بافتِ مغز، بهویژه هستههای قاعدهای، است.
آیا هر زردیِ نوزادی به آسیبِ مغزی میرسد؟
خیر. زردیِ خفیفِ نوزادی شایع است و معمولاً بیخطر. خطر مربوط به بیلیروبینِ بسیار بالاست که درمان نشود؛ برای همین نوزاد پایش و در صورتِ نیاز درمان میشود.
