تست نشانگان داون — ارشد روانشناسی ۱۴۰۵
چرا گردن کوتاه و نارسایی ذهنی متوسط به نشانگان داون میرسد و نه X شکننده؟ حل قدمبهقدم، تحلیل گزینهها و یک تست تمرینی.
فهرستِ این مقاله
گردن کوتاه و چاق، گونههای گرد و نارسایی ذهنی متوسط از ویژگیهای کدام نشانگان است؟
کلیدِ سنجش گزینهی ۱ است: نشانگان داون (تریزومی ۲۱). گردنِ کوتاه، صورتِ پهن و مسطح و ناتوانیِ ذهنیِ خفیف تا متوسط در داون با هم میآیند و سایدیا با کلید موافق است. X شکننده هم ناتوانیِ ذهنیِ متوسط دارد، ولی چهرهاش کشیده و گوشهایش درشت است، نه گردنِ کوتاه و گونهی گرد.
#متنِ تستِ ۶۱ کودکانِ ارشد ۱۴۰۵ چیست؟
«گردن کوتاه و چاق، گونههای گرد و بهره هوشی با نارساییهای تحولی و ذهنی از نوع متوسط، از ویژگیهای کدام نشانگان است؟»
مشخصات: کنکورِ ارشد روانشناسی ۱۴۰۵، وزارتِ علوم، درسِ کودکان استثنایی، سؤالِ ۶۱. کلیدِ سنجش: گزینهی ۱.
- داون
- آسپرگر
- X شکننده
- کلاینفلتر
در یک نگاه
- کلیدِ سنجش گزینهی ۱ (نشانگان داون) است و سایدیا آن را درست میداند.
- نشانگان داون از یک نسخهی اضافه از کروموزوم ۲۱ پدید میآید و با گردنِ کوتاه، صورتِ پهن و مسطح و ناتوانیِ ذهنیِ معمولاً خفیف تا متوسط شناخته میشود.
- X شکننده هم ناتوانیِ ذهنیِ متوسط میدهد، پس هوش در این تست دو گزینه را جدا نمیکند؛ چهره جدا میکند: صورتِ کشیده و گوشهای درشت در X شکننده، صورتِ پهن و گردنِ کوتاه در داون.
- آسپرگر ناتوانیِ ذهنی ندارد و کلاینفلتر معمولاً هوشبهرِ طبیعی و قدِ بلند دارد، پس هر دو زود حذف میشوند.
- تلهی تست این است که فقط «ذهنیِ متوسط» را ببینی و گزینهی ۳ را بزنی.
#کلیدِ سنجش درست است؟
| کلیدِ سنجش | حکمِ سایدیا |
|---|---|
| گزینهی ۱ (داون) | سالم؛ کلید درست است |
#نشانگان داون چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
- نشانگان داونDown syndrome (Trisomy 21)
نشانگان داون یک اختلالِ ژنتیکی است که وقتی پدید میآید که سلولها یک نسخهی کامل یا جزئیِ اضافه از کروموزوم ۲۱ داشته باشند. نتیجهاش تأخیرِ تحولی، ویژگیهای چهرهای و بدنیِ مشخص و ناتوانیِ ذهنی است که معمولاً خفیف تا متوسط گزارش میشود.
«نشانگان» یعنی مجموعهای از نشانهها که با هم میآیند. برای همین تستهای این تیپ با یک نشانه جواب نمیدهند؛ الگو جواب میدهد.
کودکی را تصور کن که صورتش پهن و مسطح است، پلِ بینیاش فرورفته، گردنش کوتاه است و قدش از همسنهایش کوتاهتر مانده. اگر نشستن، راهرفتن و حرفزدنش هم دیرتر از دیگران شروع شده باشد، مجموعهی این نشانهها تصویرِ داون را میسازد.
منابعِ پزشکی چهرهی داون را معمولاً «پهن و مسطح» توصیف میکنند و «گونههای گرد» در صورتِ سؤال به همین تصویر نزدیک است. اضافهوزن هم در داون بیشتر از جمعیتِ عمومی دیده میشود، و این با «چاق» در صورتِ سؤال جور است.
| نشانگان داون | نشانگان X شکننده | |
|---|---|---|
| علت | نسخهی اضافه از کروموزوم ۲۱ (تریزومی ۲۱) | جهش در ژنِ FMR1 روی کروموزوم X |
| چهره | پهن و مسطح، با پلِ بینیِ فرورفته | بلند و باریک، با پیشانی و فکِ برجسته |
| گردن | کوتاه | از نشانههای شاخصش نیست |
| گوشها | کوچک و گرد | بزرگ و برجسته |
| نشانهی بدنیِ شاخصِ دیگر | خطِ عرضیِ واحد در کفِ دست، لکههای بروشفیلد در عنبیه | بزرگشدنِ بیضهها بعد از بلوغ |
| هوش | ناتوانیِ ذهنی، معمولاً خفیف تا متوسط | ناتوانیِ ذهنی؛ در پسرها معمولاً متوسط یا شدیدتر و در دخترها خفیفتر (بسته به منبع) |
#این تست را چطور حل کنیم؟
حلِ تستهای «از ویژگیها به نشانگان»
هر عبارتِ صورتِ سؤال یک سرنخ است. سرنخها را جدا کن و گزینهها را یکییکی حذف کن.
- سرنخهای بدنی را جدا کن
«گردن کوتاه» و «گونههای گرد» ویژگیِ چهره و بدناند و هوش را نمیسنجند. این دو را اول بنویس، چون گزینهها را بهتر از سرنخِ هوشی از هم جدا میکنند.
- سرنخِ هوشی را اعمال کن
«نارسایی ذهنیِ متوسط» یعنی ناتوانیِ ذهنیِ واقعی. آسپرگر (بدونِ ناتوانیِ ذهنی) و کلاینفلتر (معمولاً هوشِ طبیعی) همینجا حذف میشوند. داون و X شکننده میمانند.
- چهره را با دو گزینهی باقیمانده تطبیق بده
هوش معمولاً این دو را جدا نمیکند، پس نوبتِ چهره است. X شکننده صورتِ بلند و باریک و گوشهای درشت دارد؛ داون صورتِ پهن و مسطح و گردنِ کوتاه. صورتِ سؤال با داون جور است، پس جواب گزینهی ۱ است.
#چرا گزینههای دیگر غلطاند؟
| گزینه | درست/نادرست | دلیل |
|---|---|---|
| ۱) داون | درست | گردنِ کوتاه، صورتِ پهن و مسطح و ناتوانیِ ذهنیِ خفیف تا متوسط در داون با هم میآیند. |
| ۲) آسپرگر | نادرست | ملاکِ DSM-IV نبودِ تأخیرِ معنادار در رشدِ شناختی و زبان را شرط میگذارد. پس «نارسایی ذهنی متوسط» با آسپرگر نمیخواند. |
| ۳) X شکننده | نادرست | وسوسهانگیزترین گزینهی غلط: ناتوانیِ ذهنیِ متوسط دارد. ولی چهرهاش کشیده و باریک و گوشهایش درشت است، و گردنِ کوتاه از نشانههای شاخصش نیست. |
| ۴) کلاینفلتر | نادرست | الگوی کروموزومیِ آن 47,XXY است. معمولاً قدِ بلند، پاهای بلند و بیضههای کوچک دارد و بیشترِ مردانِ مبتلا هوشبهرِ طبیعی دارند. |
#یک تستِ مشابه برای تمرین
این تست تألیفیِ سایدیاست، نه سؤالِ کنکور. روالِ سهقدمیِ بالا را خودت رویش امتحان کن.
پسری نوجوان صورتی بلند و باریک، گوشهای درشت و ناتوانیِ ذهنیِ متوسط دارد. او بیشتر به کدام نشانگان میخورد؟
- داون
- X شکننده
- کلاینفلتر
- آسپرگر
پرسشهای متداول
جوابِ تستِ تمرینیِ این مقاله چیست؟
گزینهی ۲، X شکننده. صورتِ بلند و باریک و گوشهای درشت در کنارِ ناتوانیِ ذهنیِ متوسط از نشانههای شاخصِ X شکننده است. داون صورتِ پهن و مسطح دارد، کلاینفلتر معمولاً هوشِ طبیعی دارد و آسپرگر ناتوانیِ ذهنی ندارد.
چرا در این تست X شکننده جواب نیست، با اینکه ناتوانیِ ذهنیِ متوسط دارد؟
چون هوش تنها سرنخِ سؤال نیست. صورتِ سؤال گردنِ کوتاه و گونهی گرد را هم میگوید و این دو با چهرهی کشیده و گوشهای درشتِ X شکننده جور نیستند. وقتی دو گزینه در هوش شبیهاند، سرنخِ بدنی تصمیم میگیرد.
آسپرگر هنوز یک نشانگانِ جداگانه است؟
در DSM-5 (سال ۲۰۱۳) آسپرگر جدا نیست و در «اختلالِ طیفِ اوتیسم» ادغام شده است. در DSM-IV با نبودِ تأخیرِ معنادار در زبان و رشدِ شناختی از اختلالِ اوتیستیک جدا میشد. همین ویژگی آن را در این تست حذف میکند.
آیا نشانگان داون ارثی است؟
بیشترِ وقتها نه. در حدودِ ۹۵ درصدِ موارد علت تریزومی ۲۱ است که از تقسیمِ سلولیِ تصادفی پدید میآید. فقط نوعِ جابهجایی (translocation) میتواند از والد به فرزند برسد.
فرقِ داون و X شکننده در یک جمله چیست؟
داون با کروموزومِ ۲۱ اضافه و چهرهی پهن و مسطح شناخته میشود؛ X شکننده با جهشِ ژنِ FMR1 روی کروموزوم X، چهرهی کشیده و گوشهای درشت.
منابع
- Down syndrome – Symptoms and causesMayo Clinic Staff — 2024
- Fragile X syndromeMedlinePlus Genetics
- Klinefelter Syndrome (KS)NICHD
- Why fold Asperger syndrome into autism spectrum disorder in the DSM-5?Francesca Happé